Woensdag 8 februari jl. heeft de Raad van State uitspraak gedaan over het windpark Noordoostpolder. Zo’n 24 bewoners, organisaties en overheden hadden bezwaar gemaakt tegen de verleende vergunningen voor het windpark. Langs de dijken van de Noordoostpolder zullen 86 windturbines verrijzen met een opgeteld vermogen van zo’n 450 MW. In Flevoland staat nu zo’n 600 MW vermogen aan windenergie.
De bezwaren van o.a. de stichting Verantwoord Beheer IJsselmeer, Urk Briest, Erfgoed Urk en tientallen bewoners zijn verworpen op inhoudelijke gronden. De gemeentes Urk en Lemsterland zijn niet ontvankelijk verklaard omdat het project onder de Crisis- en Herstelwet valt. Daarmee mogen lagere overheden (de gemeenten) geen bezwaar maken tegen plannen van hogere overheden (het Rijk). Ook de Stichting Waterrecreatie is niet ontvankelijk verklaard, omdat zij niet eerder een zienswijze heeft ingediend tegen de plannen. De Natuur- en Milieufederatie Flevoland en Vogelbescherming Nederland hebben geen bezwaar gemaakt tegen de plannen, maar hebben vooral ingezet op de gebruiksfase van het windpark. Met name een goed monitoringsplan en het eventueel stilzetten van windturbines bij bepaalde weersomstandigheden (met veel vogel- en vleermuistrek) zijn de belangrijkste voorwaarden voor de NMFF en Vogelbescherming.
De uitspraak van de Raad van State is belangrijk voor de jurisprudentie op een aantal onderwerpen, waaronder die van de natuurbescherming in Nederland, de waterkeringen en de noodzaak van duurzame energie.
Om met het laatste te beginnen: de Raad van State heeft in haar uitspraak bevestigd dat het windpark valt onder dwingende redenen van groot openbaar belang. Dit is een belangrijke uitspraak voor de verdere ontwikkeling van grootschalige windenergie in Nederland. Het Nationaal Kritisch Platform Windenergie heeft in haar bezwaar opgevoerd dat windenergie in Nederland een verwaarloosbare opbrengst heeft, o.a. omdat fossiele energiecentrales stand-by moeten staan en omdat het niet altijd waait. Uit onderzoek blijkt dat deze argumenten niet onderbouwd kunnen worden. Ook de Raad van State heeft deze veelgebruikte argumentatie van tegenstanders van windenergie volledig terzijde geschoven. Verder stelt de Raad van State dat duurzame alternatieven voor windenergie (zoals zonne-energie) niet in voldoende mate beschikbaar zijn en heel veel duurder zijn. Zo is het potentieel voor zonne-energie 20 tot 40 maal kleiner dan het windpark en de elektriciteitskosten 4 tot 5 maal hoger per kWh.
Dijken zijn een populaire zoeklocatie voor windturbines. Sinds de planvorming van het windpark is begonnen, is het beleid van het Waterschap Zuiderzeeland aangescherpt met betrekking tot het bouwen nabij de primaire waterkeringen (de dijken). Het Waterschap hanteert een zogenaamde vrijwaringszone voor de dijken, om dijkverhogingen en -verbredingen in de toekomst niet te belemmeren. De Raad van State heeft bepaald dat het windpark zich weliswaar net in deze zone bevindt, maar dat er voldoende is aangetoond dat er geen gevolgen zullen zijn voor de veiligheid van de dijken.
Een van de spannende punten van de uitspraak voor jurisprudentie van de natuurbescherming in Nederland was de rol van de Flora- en Faunawet. Artikel 9 van de Flora- en Faunawet verbiedt het doden van beschermde inheemse diersoorten. Artikel 5 van de Vogelrichtlijn verbiedt het opzettelijk doden van vogels. De minister van, destijds, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit had bepaald dat een ontheffing voor de Flora- en Faunawet niet nodig zou zijn. Het windpark heeft dan ook geen ontheffing aangevraagd. De Raad van State meent echter dat hier het “Guidance document on the strict protection of animal species of Community interest under the Habitats Directive 92/43/EEC” gebruikt moet worden, een soort nadere uitwerking over hoe de Vogelrichtlijn in de praktijk gebruikt moet worden. Dit guidance document zegt dat wanneer beschermde soorten onopzettelijk of incidenteel worden gedood, er sprake moet zijn van een goed monitorinsprogramma om de aantallen slachtoffers en de effecten op de populatiegroottes bij te houden. Eventueel kunnen daar aanvullende onderzoeks- of beschermingsmaatregelen uit voortvloeien.
Wat deze uitspraak nu precies betekent, wordt momenteel onderzocht door juristen. Het lijkt erop dat het windpark toch een ontheffing moet aanvragen voor de Flora- en Faunawet. Deze ontheffing zal weer ter inzage worden gelegd. Omdat het plan onder de Crisis- en Herstelwet valt, kan alleen direct bij de Raad van State bezwaar worden gemaakt. De Natuur- en Milieufederatie Flevoland is samen met Vogelbescherming Nederland gevraagd om mee te denken met een goed monitoringsplan om de negatieve effecten van het windpark te minimaliseren.
Omdat de Flora- en Faunawet over de gebruiksfase van het windpark gaat, en niet over de bouwfase, zal de aanvraag voor een ontheffing vermoedelijk geen vertraging opleveren voor het windpark. Naar verwachting zal de bouw eind 2012 van start gaan, waarna het grootste windpark van Nederland begin 2015 kan gaan draaien.